Wartość przedmiotu sporu w skardze pauliańskiej

Skarga pauliańska stanowi podstawowy środek ochrony wierzycieli przed skutkami niewypłacalności dłużnika, a dokładnie ochrony przed dokonaniem przez dłużnika czynności prawnej z ich pokrzywdzeniem. Korzenie tej instytucji sięgają rzymskiej actio Pauliana, stąd nazwa skarga pauliańska.

Jedną z ważniejszych kwestii wymagającą rozstrzygnięcia wnosząc do sądu powództwo paulińskie jest oznaczenie, tzw. wartości przedmiotu sporu (zamiennie WPS). Skarga pauliańska jest rodzajem powództwa, w którym należy oznaczyć WPS zgodnie z brzmieniem art. 1261 § 1 k.p.c.


Właśnie oznaczenie wartości przedmiotu sporu w tego rodzaju powództwie przez dłuższy czas powodowało spory w doktrynie i judykaturze. Niemniej jednak, obecnie istnieje raczej stabilna w tym zakresie linia orzecznicza, zgodnie z którą dla oznaczenia wartości przedmiotu sporu miarodajne są dwie wartości: albo wartość tego, co na skutek zaskarżonej czynności z majątku dłużnika wyszło lub do niego nie weszło, albo wysokość wierzytelności wraz z zaległymi należnościami ubocznymi za czas poprzedzający wniesienie pozwu w zależności od tego, która z tych wartości jest niższa (postanowienie SN z dnia 7 maja 2008 r. w sprawie o sygn. akt II CZ 25/08). Wynika to z faktu, iż wierzyciel nie uzyska z egzekucji przeniesionych składników majątkowych kwoty większej niż ich rzeczywista wartość. Innymi słowy wartość przedmiotu sporu nie może przekraczać wartości tego, co wskutek dokonanej czynności wyszło z majątku dłużnika (lub do niego nie weszło), przy czym najwyższą jej granicę stanowi wartość wierzytelności wierzyciela (postanowienie SA w Krakowie – Wydziału I Cywilnego z dnia 3 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt I Acz 1862/16).

Istnieje jeszcze jeden, będący w opozycji do powyższego, pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w 2007 r., stanowiący mianowicie, że WPS powinien być określony jako kwota równa wierzytelności wierzyciela, która ma być chroniona skargą (postanowienie SN z dnia 12 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt IV CZ 105/06). Wskazany przez SN sposób określania WPS-u może mieć zastosowanie w przypadku sytuacji, gdy w chwili wnoszenia pozwu nie jest znana wartość przedmiotów majątkowych, które wyszły lub nie weszły do majątku dłużnika. Z praktycznego punktu widzenia jednak taki sposób określania WPS może mieć dla wierzyciela znaczące konsekwencje finansowe.

Określenie wartości przedmiotu sporu ma znaczenie dla wierzyciela (powoda) głównie ze względu na konieczność poniesienia w związku z nią opłaty sądowej w wysokości 5% WPS, gdzie w licznych przypadkach są to kwoty niebagatelne, stąd jeżeli znane są obie wartości, z reguły warto wybrać wartość niższą.

Wnosząc do sądu skargę pauliańską warto wziąć pod uwagę fakt, iż w sprawach cywilnych skarga kasacyjna dopuszczalna jest w sprawach, w których WPS wynosi co najmniej 50 tysięcy złotych (art. 3982 § 1 k.p.c.). Dobrym rozwiązaniem może być poniesienie wyższej opłaty zostawiając sobie możliwość złożenia takowej skargi.