Dochodzenie należności od konsumentów na podstawie weksla – nowy wyrok TSUE

Na skutek wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przełomowego wyroku z dnia 13 września 2018 r. (C-176/17), rozwiane zostały wątpliwości dotyczące legalności praktyki polegającej na zawieraniu w umowie o kredyt konsumencki warunku polegającego na zobowiązaniu dłużnika do wystawienia weksla własnego w celu zabezpieczenia roszczeń pożyczkodawcy.


W przedmiotowym stanie faktycznym sprawy konsument zawarł umowę o kredyt konsumencki z firmą Profi Credit Polska S.A. Umowa ta zawierała warunek zobowiązujący pożyczkobiorcę do wystawienia weksla własnego w celu zabezpieczenia roszczeń pożyczkodawcy wynikających z umowy. Zwrot pożyczki był zagwarantowany podpisanym przez pożyczkobiorcę wekslem własnym, którego wysokość nie została określona. W następstwie braku spłaty pożyczki weksel został wypełniony na kwotę odpowiadającą pozostałej należności, a pożyczkodawca wystąpił do sądu o wydanie przeciwko pożyczkobiorcy nakazu zapłaty na wskazaną na wekslu kwotę. Pożyczkodawca załączył do pozwu weksel, właściwie wypełniony i podpisany, oraz wypowiedzenie umowy pożyczki.

Powszechna praktyka pożyczkodawcy w tego rodzaju sprawach polega na tym, że do pozwu dołącza się wyłącznie prawidłowo wypełniony weksel, pomijając inne dokumenty stwierdzające istnienie poprzedzającego podpisanie weksla stosunku podstawowego, w tym umowy kredytu konsumenckiego.

Postępowanie nakazowe opiera się na domniemaniu z art. 485 § 2 kpc, ograniczając się do badania czy weksel został wystawiony w sposób zgodny z prawem wekslowym, natomiast sama umowa jest badana (np. pod kątem zawartych klauzul abuzywnych), dopiero pod warunkiem wniesienia przez dłużnika zarzutów.

Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przepis art. 485 § 2 kpc umożliwiający sądom wydawanie nakazów zapłaty wyłącznie na podstawie weksla zabezpieczającego udzieloną pożyczkę, pomijając ocenę treści samej umowy zawartej z pożyczkobiorcą, jest niezgodny z przepisem art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

TSUE wydając przedmiotowe orzeczenie wskazał, iż obowiązkiem sądu jest badanie z urzędu czy stosowane w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia nie stanowią klauzul abuzywnych, tak aby nie mogły wywołać wiążącego skutku wobec konsumenta. Wskazane wymogi dotyczą również postępowania nakazowego, w związku z czym jeżeli sąd rozpoznający sprawę dokonuje wyłącznie weryfikacji prawidłowości weksla, nie odnosząc się przy tym do samej umowy (która jest zabezpieczona wekslem), to nie zostają spełnione warunku ochrony praw konsumentów. Nie daje takiej gwarancji również przepis nakazujący wyznaczenie rozprawy w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty (art. 486 § 1 kpc), zważając w szczególności na fakt, iż sąd i tak nie sprawdza samej umowy, jeżeli konsument nie wniesie zarzutów wobec nakazu zapłaty.

Podsumowując, zdaniem TSUE przepisy KPC zezwalające sądowi na wydanie orzeczenia nakazującego  konsumentowi zapłatę kwoty wyłącznie na podstawie weksla zabezpieczającego udzieloną pożyczkę bez weryfikacji treści samej umowy jest niezgodny z przepisami dyrektywy. W związku z powyższym mamy pewien spór związany z samą istotą weksla, który przez sam fakt tego, że jest wekslem wiąże się z określonymi konsekwencjami. Z drugiej strony, zgodnie z wyrokiem TSUE, skoro taki weksel wystawiony został w związku z określoną umową, to w takim przypadku w pierwszej kolejności pod uwagę należy brać treść takiej umowy.

W wyniku przedmiotowego wyroku TSUE,  polskie sądy powinny ostrożniej orzekać w sprawach, których przedmiotem jest roszczenie z weksla, a wykładnię TSUE powinny brać pod uwagę z urzędu, a nie dopiero na zarzut pozwanego.

 

Dochodzenie należności od konsumentów na podstawie weksla – nowy wyrok TSUE